Badania CAWI coraz częściej wykorzystywane są w obszarze zdrowia psychicznego, oferując anonimowość i łatwy dostęp do respondentów. Jednocześnie poruszanie wrażliwych tematów wymaga szczególnej ostrożności etycznej i metodologicznej. Odpowiednie projektowanie badań online jest kluczowe dla bezpieczeństwa uczestników i wiarygodności wyników.
Specyfika badań zdrowia psychicznego realizowanych metodą CAWI
Zastosowanie CAWI w badaniach zdrowia psychicznego niesie ze sobą unikalne możliwości, ale też szczególne ryzyka. Anonimowość i brak bezpośredniego kontaktu z badaczem mogą sprzyjać większej szczerości respondentów, zwłaszcza w odniesieniu do objawów depresyjnych, lękowych czy doświadczeń stygmatyzujących. Respondenci częściej decydują się ujawniać trudne emocje i zachowania, których nie chcieliby omawiać w badaniu prowadzonym twarzą w twarz.
Jednocześnie metoda CAWI pozbawia badacza kontroli nad stanem psychicznym uczestnika w trakcie wypełniania ankiety. Nie ma możliwości natychmiastowej reakcji na sygnały kryzysowe ani udzielenia wsparcia w czasie rzeczywistym. Dodatkowym wyzwaniem jest heterogeniczność próby, ponieważ osoby o różnym poziomie funkcjonowania psychicznego, kompetencji cyfrowych i zdolności koncentracji odpowiadają w tych samych warunkach.
Etyka badań CAWI w obszarze zdrowia psychicznego
Etyka odgrywa kluczową rolę w badaniach dotyczących zdrowia psychicznego, a w środowisku CAWI nabiera dodatkowego znaczenia. Podstawowym obowiązkiem badacza jest zapewnienie świadomej zgody respondenta, która powinna jasno informować o charakterze badania, zakresie poruszanych tematów oraz potencjalnym obciążeniu emocjonalnym. Respondent musi mieć realną możliwość przerwania udziału na każdym etapie bez żadnych konsekwencji. Istotne jest również odpowiednie formułowanie pytań i powinny być one neutralne, nienarzucające interpretacji i pozbawione języka oceniającego.
W badaniach CAWI szczególnie ważna jest ochrona danych osobowych i zapewnienie poufności, ponieważ ujawniane treści często dotyczą intymnych aspektów życia psychicznego. Brak fizycznej obecności badacza nie zwalnia z odpowiedzialności za dobrostan uczestnika. Wręcz przeciwnie, wymaga to większej staranności w projektowaniu procedur, które minimalizują ryzyko ponownej traumatyzacji lub nasilenia objawów psychicznych.
Najczęstsze wyzwania metodologiczne i sposoby ich ograniczania
Realizacja badań CAWI w obszarze zdrowia psychicznego wiąże się z konkretnymi wyzwaniami, które należy uwzględnić już na etapie planowania projektu. W praktyce badawczej stosuje się rozwiązania mające na celu ograniczenie tych trudności:
- ryzyko silnej reakcji emocjonalnej respondenta na treść pytań,
- brak możliwości natychmiastowego wsparcia w sytuacji kryzysowej,
- trudności w weryfikacji stanu psychicznego i autentyczności odpowiedzi,
- zmęczenie poznawcze przy długich kwestionariuszach,
- zróżnicowany poziom rozumienia pojęć psychologicznych.
Aby minimalizować te zagrożenia, badania CAWI powinny zawierać jasne komunikaty wstępne, możliwość pomijania pytań oraz informacje o dostępnych formach pomocy w przypadku dyskomfortu psychicznego. Kluczowe jest również testowanie narzędzia na etapie pilotażu i dostosowanie jego długości oraz języka do możliwości respondentów.
